Web Tasarım Ankara

 Enerji Üzerine Yeni Siyasi Dengeler: Doğu ve Batı

 

 

 

 

21 Mayıs 2014'te Çin ve Rusya arasında imzalanan doğal gaz anlaşması uluslararası ilişkiler için büyük bir dönüm noktası olmuş ve uzun vadede uluslararası ilişkilerde siyasi dengelere yön verecek bir adım olmuştur. Çin Devlet Başkanı Xi Jinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Şanghay'da bir araya geldikleri toplantıda iki büyük gücün bu anlaşmayı imzalaması, Doğu ve Batı arasında yeniden şekillenen dünya düzeni hakkında ipuçları vermiştir. Yaklaşık 10 senelik görüşmelerin ardından Çin'e Rus doğal gazının getirilmesini sağlayacak söz konusu anlaşmanın Ukrayna krizinden kısa süre sonra imzalanması ise daha önce gaz fiyatı üzerinde anlaşamayan iki ülkenin siyaseten uzlaştığını göstermiştir.  

 

Gazprom, 30 yıl süreli ve toplam 400 milyar doları bulacağı belirtilen bu anlaşma ile tarihinin en büyük anlaşmasını imzalamıştır. Yılda 38 milyar metre küp gaz ticareti yapılacağının taahhüdü edilen anlaşmanın iktisadi boyutu ise Gazprom’un CEO’su Alexey Miller[1] tarafından “ticari bir sır” olarak değerlendirilmiştir. Burada öne çıkan unsurlardan bir tanesi de Gazprom’un Çin’e Avrupa’ya yapmış olduğundan daha büyük bir “kolaylık” sağlamış olabileceğidir. Zira Rusya’nın Ukrayna krizinden önce Ukrayna ile yaşadığı geçiş ücreti sorunları, Avrupa’daki ekonomik krizin de etkisiyle 2011 yılından beri Avrupa’ya verdiği gaz fiyatlarını düşürüyor olması, Avrupa’dan yeni indirim taleplerinin beklentileri gibi etmenler Rusya’nın fiyat konusunda Çin’le arasındaki fiyat pazarlığında bazı sorunlarını göz ardı etmiş olabileceğini göstermektedir.

 

Tüm bunlara ek olarak, yapılan anlaşmaların zamanlaması ise dikkat çekmektedir. AB’nin Ukrayna krizi neticesinde yüzünü başka enerji kaynaklarına dönmesi Rusya’yı yeni “talep merkezleri ve/veya yeni Pazar” arayışına iten en büyük faktörlerdendir. Geçtiğimiz günlerde gerçekleşen G-7 ülkelerinin Enerji Bakanlarının buluştuğu zirvede de vurgulanmış olduğu üzere Avrupa enerji güvenliğini siyasi bir unsur olarak görmekte ve bu nedenle Rusya kaynaklı enerjiye bağımlılığı bir tehdit olarak değerlendirmektedir. Amerika Birleşik Devletleri’nin de Kremlin yönetimine karşı dışlayıcı tutumu, önceki analizimizde[2] de belirttiğimiz gibi AB’yi bu konuda harekete geçirmiş ve Rusya’ya karşı siyasi bir başarı gibi lanse edilmişti. Çin ve Rusya gibi iki Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi ülkesinin imzaladığı bu tarihi anlaşmanın zamanlaması bu bakımdan oldukça önemlidir. Kanaatimiz, AB ve ABD’nin el birliğiyle Rusya’nın güçlü olduğu alanlardan biri olan enerji konusunda Çin gibi enerji talebinin giderek arttığı güçlü bir müttefikle uzlaşmasını hızlandırdığı yönündedir.

 

Öte yandan, kısa vadede Çin ve Rusya anlaşmaya varsa bile Gazprom'un esas karı Avrupa'dan sağlamaya devam edeceği ortadadır. AB’nin Roma’daki G-7 Zirvesinde vurguladığı yeni enerji kanallarının gelişmesi ve Çin ile Rusya arasında enerji ticaretinin bağımlılık haline dönüşmesi zaman alacağından söz konusu adımların kısa vadede daha çok siyasi mesajlar içeren adımlar olduğunu vurgulamak gerekmektedir. Bu bakımdan anlaşma, Çin ve Rusya arasındaki tarihi güvensizliğin kırılarak, ABD'yi dengeleyerek çok kutuplu bir dünya oluşturma hususundaki ortak çabaları kapsamında atılmış ortak bir adım olarak değerlendirilebilecektir. İki ülkenin enerji gibi uzun soluklu bir meselede mutabakata varması oldukça anlamlıdır. Rusya ve Çin arasında imzalanan milyar dolarlık enerji anlaşması birincil olarak Rusya’nın Batı’ya AB’nin yeni enerji kaynağı arayışına karşı vermiş olduğu anlamlı bir cevaptır. Siyasi olarak atılan bu adımla, Rusya’nın Çin gibi bir müttefik kazanması ise mesajın muhatabının esasen ABD olduğunu göstermektedir.

 

Bu nedenle başlangıç olarak Gazprom’un Çin’e satmayı hedeflediği 38 milyar metre küp kadarlık gazın AB pazarına gönderilenin yaklaşık olarak üçte biri seviyesinde kalması dikkatlerden kaçmamalıdır. Gazprom için AB’nin enerji konusunda daha büyük bir pazar olması Rusya’nın Çin ile imzaladığı bu anlaşmayı uzun vadeli bir yatırım olarak gördüğüne işaret etmektedir.

 

Ayrıca Rusya ve Çin arasındaki sınır sorunun çözümüne yönelik sınır nehirleri ve çevre sulardaki münferit ve bitişik adaların kullanımı sorunlarından sonra bu anlaşmanın imzalanması iki ülke arasında gerçek anlamda bir stratejik ortaklık yönünde ciddi bir adım olmuştur. Ukrayna krizinden sonra Batı tarafından yalnızlaştırılmaya çalışılan Rusya’nın yeni pazar ve siyasi müttefik arayışına Çin’in cevap vermesi şaşırtıcı olmamıştır. Çin’in artan hava kirliliği ve enerji ihtiyacının doğal gaza olan talebi yükselttiği gerçeği Çin’in anlaşmayı imzalamaktaki motivasyonlarından biridir. Sonuç olarak, Çin için hem siyasi anlamda hem de henüz detayları tam olarak duyurulmamış da olsa gelecek vadeden bir anlaşma olduğundan ekonomik anlamda oldukça kazançlı bir anlaşmaya imza atmıştır. Asya’nın enerji talebi bakımından dünyanın en hızlı gelişen bölgesi olması Rusya’nın bu kararını makul kılan etmenlerin başında gelmektedir. 2015 yılı itibariyle Çin’in 790 milyar metreküpü[3] geçeceği tahmin edilen enerji talebi de bu tezi doğrular niteliktedir.

 

Avrupa’nın Gazprom’a ihtiyacının yadsınamayacağı şu dönemde Gazprom’un da bir şirket olarak Avrupa pazarına olan ihtiyacı ortadadır. Kanaatimiz, karşılıklı enerji bağımlılığı derecesinde olan söz konusu durumda AB, Rusya, Çin ve ABD taraflarının siyasi istikrarı elden bırakmadan iktisadi motivasyonlarla hareket edecekleri yönündedir. Sonuç olarak, Gazprom’un AB üzerindeki etkisi henüz azalmamışken Çin ile giriştiği yeni yatırım şimdilik Batı’nın aleyhine olmuştur. Bu nedenle, yapılması beklenen fiyat indirimi pazarlıklarında ve Avrupa’nın enerji güvenliği gibi hususlarda Gazprom’un müzakere masasında görece daha kuvvetli bir konuma geldiği çıkarımında bulunmak mümkündür. Gazprom ve Avrupa Birliği ilişkilerindeki yeni dönem dengelerin hassaslaştığı ve tarafların daha dikkatli bir siyaset izleyeceği bir döneme girildiği çıkarımında bulunmak yanlış olmayacaktır. Bu nedenle, Çin ve Rusya arasında imzalanan yeni enerji anlaşması kısa vadede daha çok siyasi mesajlar içerirken, uzun vadede ise siyasi dengelerin çok kutuplu girildiğini göstermektedir.

 

 


[1] Gazprom CEO Says Price for Gas Deliveries to China 'Corporate Secret', http://en.ria.ru/russia/20140521/190005060/Gazprom-CEO-Says-Price-for-Gas-Deliveries-to-China-Corporate.html, Erişim Tarihi: 22 Mayıs 2014

[2] Turksam, Hanife Çetin, AB’nin Yeni Sınavı Güney Akım Projesi, http://www.turksam.org/tr/makale-detay/1081-ab-nin-yeni-sinavi-guney-akim-projesi, Erişim Tarihi: 22Mayıs 2014

[3] Russia and China Sign Historic $400bn Gas Deal,  http://Www.Telegraph.Co.Uk/Finance/Newsbysector/Energy/10846300/Russia-And-China-Sign-Historic-400bn-Gas-Deal.Html, Erişim Tarihi: 22 Mayıs 2014

 

Kaynak: http://www.turksam.org/tr/makale-detay/1100-enerji-uzerine-yeni-siyasi-dengeler-dogu-ve-bati

 

Yorumlar


Hiç Yorum Yapılmamış. İlk yorumu siz yapın...

Kategori: Enerji